Czy Jezus nazwał kobietę psem?

1646

„Ale On rzekł do niej: Pozwól, aby wpierw nasyciły się dzieci, bo niedobrze jest zabierać chleb dzieciom i rzucać szczeniętom”1.

Trudności, jakich nastręcza czytelnikom ten werset, dotyczą pozornie ostrego i pozbawionego wrażliwości słownictwa użytego przez Jezusa w stosunku do pogan, jak również Jego widocznej niechęci udzielenia pomocy pogance oraz dziwnego sposobu, w jaki Jezus zmienił zdanie.

Jezus a postawa Żydów wobec pogan

Historia Syrofenicjanki2 jest częścią narracji, w której Jezus rozszerza swoją misję na mieszkańców regionu Tyru, Sydonu i Dziesięciogrodzia, czyli Dekapolis3. Jest to część szerszej kwestii przedstawiającej podwójny temat – zdolności Jezusa dostarczenia „chleba” oraz zatwardziałości serca uczniów i nierozumienia znaczenia tej „chlebodawczej” zdolności Jezusa4.

Historia tego cudu na kilka sposobów wiąże się z pozostałą częścią tego rozdziału i kolejnym rozdziałem Ewangelii Marka.

Po pierwsze, w sporze z faryzeuszami i uczonymi w Piśmie5 Jezus rzuca wyzwanie ich tradycyjnym wierzeniom dotyczącym zanieczyszczonych przedmiotów (np. dłoni uczniów)6, ucząc, że prawdziwe zanieczyszczenie pochodzi z ludzkiego serca, a nie z zewnątrz7. W zdarzeniu z Syrofenicjanką Jezus rzuca wyzwanie żydowskiemu przesądowi o skalanych osobach (np. poganach), wykazując przez uwolnienie z opętania córki Syrofenicjanki, że Bóg miłuje ludzi bez względu na to, kim są8.

Pom drugie, perspektywa historii zbawienia, wskazująca pierwszeństwo Żydów przed poganami9, jest zilustrowana w dwóch zdarzeniach nakarmienia tłumów. W pierwszej z nich Jezus nakarmił pięć tysięcy Żydów10, a w drugiej — cztery tysiące pogan11.

Po trzecie, rezolutna wiara Syrofenicjanki stanowi ostre przeciwieństwo uporu i niedowiarstwa żydowskich przywódców religijnych12 oraz braku elastyczności i zrozumienia przejawianego przez uczniów Jezusa13.

Paradoksalne rezultaty głoszenia królestwa, ukazane w soczewce tego epizodu i kontekście jego sprawozdania, stają się niejako zapowiedzią typowych reakcji Żydów i pogan na głoszenie ewangelii, szeroko przedstawionych w Dziejach Apostolskich.

Fundamentalny cel wybrania Izraela

Ważne jest zinterpretowanie zdarzenia z udziałem pogańskiej kobiety w kontekście dziejów zbawienia. Wybranie Izraela przez Boga miało jeden fundamentalny cel — Bóg ustanowił przymierze z Abrahamem i jego potomkami, aby przez nich przekazać błogosławieństwo „wszystkim plemionom ziemi”14.

Stary Testament raz po raz nawiązuje do tej najważniejszej misji Izraela15. Jako Mesjasz Izraela Jezus przyszedł, by odnowić i przedefiniować ten Boży cel, aby Żydzi mogli ostatecznie wypełnić misję zamierzoną dla nich przez Boga — zaniesienie błogosławieństwa narodom, czyli poganom16.

Lekcja udzielona przez Jezusa uczniom

Zważywszy misję Jezusa polegającą na zgromadzeniu wokół Niego ludu Bożego w celu wypełnienia przymierza Abrahamowego, Jego decyzja udania się na teren pogan, do Fenicji17, była niewątpliwie podyktowana pragnieniem nauczenia Jego uczniów tego, że przyszedł On zbawić zarówno Żydów, jak i pogan. Naród izraelski w swojej pysze i ekskluzywizmie rażąco zaniedbał wypełnienie zadania zleconego przez Boga. Początkowo Jezus milczał i pozornie okazał obojętność wobec próśb poganki: „On zaś nie odpowiedział jej ani słowa”18. Stwierdził również, że pierwszeństwo mają Żydzi: „Pozwól, aby wpierw nasyciły się dzieci”19.

Słowa Jezusa: „Niedobrze jest zabierać chleb dzieciom i rzucać szczeniętom”, nie powinny być interpretowane jako gburowata odpowiedź nacechowana niechęcią udzielenia pomocy nędznej pogance. Przeciwnie, Jezus w celu dydaktycznym zademonstrował typową żydowską niechęć wobec pogaństwa, aby Jego uczniowie mogli otrzymać obraz tego, jak nie należy odnosić się do pogan. W żydowskiej tradycji termin „psy” był z reguły stosowany jako pejoratywne określenie pogan. Biblijne nawiązania do psów20 są niezmiennie negatywne21. Jednak możliwe jest, że użycie przez Jezusa zdrobniałej formy słowa „psy” (kynariois – ‘szczenięta’) można odczytać jako nawiązanie do domowych ulubieńców otaczanych troską i kochanych, a nie dzikiej, krwiożerczej psiej watahy22. Użycie słowa kynariois w znaczący sposób łagodzi surowość stwierdzenia wypowiedzianego przez Jezusa.

Żydowskie uprzedzenia wzniosły bariery uniemożliwiające społeczne kontakty między nimi i poganami. Jezus pragnął zburzyć te bariery, gdyż miłość Boża nie jest ograniczona do jednego narodu czy grupy etnicznej.

Odpowiedź poganki na słowa Jezusa: „Tak jest, Panie, wszakże i szczenięta jadają pod stołem z okruszyn dzieci”23, sugeruje znajomość dziejów zbawienia. Zwracając się do Jezusa tytułem Pan (Kyrios), mającym ogromny teologiczny ciężar, kobieta ta w lot podchwyciła Jego miniprzypowieść i wykorzystała ją na swoją korzyść, zachowując Jego określenie Żydów jako dzieci Bożych24, a pogan jako psów (szczeniąt). Uznała przywilej dzieci jako zasługujących na nakarmienie w pierwszej kolejności, ale jednocześnie podkreśliła, że szczeniętom nie broni się zjadać okruchów spadających ze stołu. Ujmując to w kategoriach teologicznych: choć jako Mesjasz Izraela Jezus przede wszystkim zabiegał o odrodzenie ludu Bożego, to jednak błogosławieństwa pierwotnie udzielone Żydom spływały także na pogan. Okazując nadzwyczajną pokorę i jednocześnie głębokie zrozumienie ekonomii zbawienia, kobieta niestrudzenie ponawiała swoją prośbę o uwolnienie jej córki od dręczącego ją demona. W odpowiedzi na jej niezłomną wiarę Jezus uwolnił jej córkę, dokonując tego cudu na odległość25.

Podsumowanie

Epizod z Syrofenicjanką ukazuje wyraźny biblijny obraz łaskawego i miłującego Boga, starającego się pojednać zwaśnionych Żydów i pogan w dziele odkupienia dokonanym przez Jego Syna, Jezusa Chrystusa. Obca osoba — kobieta, „nieczysta” poganka z najgorszego rodzaju pogan z syryjskiej Fenicji — nie tylko zrozumiała ogólnoświatową misję Jezusa, obejmującą wszystkich ludzi, ale także dzięki swej niestrudzonej wierze otrzymała niezwykły dowód Bożego miłosierdzia.

Leo Ranzolin jr

1 Mk 7,27. 2 Zob. Mk 7,24-30. 3 Zob. Mk 7,24-8,10. 4 Zob. Mk 6,30-8,21. 5 Zob. Mk 7,1-23. 6 Zob. Mk 7,1-5. 7 Zob. Mk 7,20-23. 8 Por. Dz 10,34-35. 9 Zob. Mk 7,27a; por. Mt 10,5-6; 15,24; Rz 1,16. 10 Zob. Mk 6,30-44. 11 Mk 8,1-10. 12 Zob. Mk 7,1-23; 8,11-13. 13 Zob. Mk 6,52; 7,17-18; 8,16-21. 14 Rdz 12,1-3. 15 Zob. Iz 19,19-25; 42,1.6; 49,5-6; 60,1-22; 61,1-11; Mi 4,1-5.15; Za 8,20-23. 16 Zob. Łk 2,30-32; J 12,20-26. 17 Zob. Mk 7,24. 18 Mt 15,23. 19 Mk 7,27. 20 Zob. 2 Sm 16,9; Ps 22,17; Mt 7,6; Flp 3,2; 2 P 2,22; Ap 22,15. 21 Joel Marcus, Mark 1-8 [w:] Anchor Bible, Nowy Jork 2000, s. 463-464. 22 Zob. James R. Edwards, The Gospel According to Mark, The Pillar New Testament Commentary, Grand Rapids 2002, s. 219-221. 23 Mk 7,28. 24 Zob. Wj 4,22; Pwt 14,1; Iz 1,2. 25 Zob. Mk 7,29-30.
[Artykuł jest rozdziałem z książki pt. Interpretując Pismo Święte. Biblia w pytaniach i odpowiedziach, red.
Gerhard Pfandl, Wydawnictwo „Znaki Czasu”, Warszawa 2015. Książka jest do nabycia w: www.sklep.znakiczasu.pl]